Sztukę dekoracyjnego cięcia drzew i krzewów - "ars topiaria" opanowano tu do perfekcji Ars topiaria to sztuka tworzenia kształtów i rzeźb z drzew, żywopłotów i krzewów. Kształty topiarów mogą być różnorodne, zarówno proste, jak spiralne, kuliste i stożkowe lub bardzo fantazyjne - starannie przycięte w figury zwierząt, ludzi, a nawet scen rodzajowych. Wyobraźnia ogrodnika ma tutaj wiele do powiedzenia.

Najczęściej są tworzone z wiecznie zielonych drzew i żywopłotów, a zwłaszcza tych gatunków, które wytwarzają gęstą masę igieł lub małych liści, które rosną w zwarty sposób. W dawnych czasach głównymi roślinami używanymi do tego celu były bukszpany, mirty, ostrokrzewy, cisy, laury i żywotniki. Przycięty żywopłot to chyba najprostsza forma topiaru, który można samodzielnie stworzyć bez specjalnych trudności.

Te bardziej skomplikowane i tradycyjne - stożki, kule i spirale, zajmują sporo czasu i wymagają ogrodniczych i artystycznych umiejętności oraz dużej cierpliwości.

Nowoczesne, nieco "fałszywe" topiary mogą być tworzone przy pomocy drucianych ramek i konturów pożądanego kształtu. W krótkim czasie da się je pokryć np. przy pomocy liści i pędów bluszczu czy innych pnączy. Oprócz pnączy można także w środku ramki wsadzić bukszpan czy inny krzew i nie pozwolić mu potem wyrastać poza obręb drucików.

Historia topiarów

Wiewiórki w Great Dixter Słowo topiary pochodzi od łacińskiego słowa topiarius, czyli "ogrodnik ozdobny", a jego historia sięga czasów starożytnego Rzymu, kiedy to zostały wprowadzone do ogrodów przez przyjaciela Juliusza Cezara. Były to miniaturowe sceny rodzajowe.

Sztuka ta została również rozwinięta w starożytnych Chinach i Japonii, gdzie próbowano odtworzyć kształty starych sosen. Te praktyki stosowali także Japończycy, przycinając krzewy i żywopłoty w zaokrąglone kształty, przypominające chmury.

W Europie topiary stały się popularne ponownie w okresie renesansu, kiedy to w wielu ogrodach przy tworzeniu klombów i tarasów używano ciętych i niskich żywopłotów na przemian z kulami, stożkami lub spiralami. Niskie żywopłoty z bukszpanu tzw. partery, rysowały mniej lub bardziej złożone obszary na sektory wypełnione roślinami kwiatowymi, tworząc rodzaj dywanu.

Rozwój sztuki ars topiaria zaznaczył się w XX wieku, kiedy Brytyjczycy stworzyli styl Arts and Crafts. Uosobieniem tego stylu były ogrody podzielone strzyżonymi ekranami na "pokoje", z zastosowaniem figur strzyżonych pośród różnorodnych kwiatów.

Najbardziej znane topiary świata

Idealnie utrzymany geometryczny parter otaczają zielone, rozległe trawniki ogrodu Cliveden Istnieje wiele doskonałych przykładów topiarów w Wielkiej Brytanii. W Levens Hall w Cumbrii, tworzenie topiarów zapoczątkował pod koniec XVII wieku ogrodnik francuski Guillaume Beaumont, który pracował w ogrodach Hampton Court. Są to jedne z najstarszych topiarów na świecie i przetrwały w oryginalnych wzorach.

Kolejny ogród z topiarami to Cliveden w Buckinghamshire. Największe i najstarsze, ponad 120- to letnie partery bukszpanowe w ogrodzie o powierzchni kilkudziesięciu hektarów znajdują się Belgii w Durbuy.

W Stanach Zjednoczonych najstarsze okazy powstały w 1930 roku w Ladew Topiary Gardens w Maryland. Przedstawiają one sceny polowania.

Sztuka tworzenia

Warto poświęcić czas i wiele pracy, aby stworzyć z roślin coś tak niezwykłego. Może się okazać, że w tym właśnie odkryjemy swoją pasję?

Tutaj  można się poczuć jak na wystawie rzeźb Najważniejszy jest trafny wybór gatunków, zgodny z warunkami glebowymi i świetlnymi, jakimi w ogrodzie dysponujemy. Najbardziej znane i uniwersalne rośliny to bukszpany. Potem cisy, żywotniki, cyprysiki, sosny i świerki, a z liściastych ostrokrzewy, buki, graby, lipy, laurowiśnie, suchodrzewy i ligustry.

Najlepsza pora przycinania trwa od początku maja do końca sierpnia. W tym okresie formujemy topiary trzy razy. Wtedy szybko zarosną dziury i luki. Powstała rzeźba powinna być pozbawiona zbędnych "piórek", zwarta i kształtna. Jeśli zaniedbamy cięcia, możemy zniweczyć swoją dotychczasową pracę.

Kształty topiarów

W tej sztuce przyjęły się dwa rodzaje kształtów: geometryczne (kule, stożki, ostrosłupy, sześciany, kula na pniu) i nieregularne, o dowolnym kształcie. Cięcie geometryczne ułatwia stosowanie szablonów, zaś do cięcia nieregularnego takie szablony nie są potrzebne.

Chociaż topiary są jednym z najstarszych rzemiosł ogrodowych, ciągle trwają i trwać będą, bo jest to coś nieodłącznie związanego z emocjami i satysfakcjonującego w procesie tworzenia i udoskonalania ogrodu. Zawsze znajdzie się kilka nowych inspiracji pchających nas w ten proces.

Ta sztuka nie ma szans zanikać i będzie fascynować nadal, dając urok ogrodowi oraz radość i uznanie ludziom na wiele lat.

Fot. Danuta Młoźniak - Gardenarium

Słowa kluczowe: bukszpan, topiary
7 komentarzy:
kaprys 18:14, 21 gru 2011

Ale frajda dla oczu, cudne te topiary. Już bładzę myślami po ogrodzie co by tu jeszcze można by przyciąć. Muszę kupic sobie tak szablon do cięcia zwierzątek , widziałam chyba kiedyś w internecie. Dzięki Danusiu super artykuł.

Danuta Młoźniak 18:25, 21 gru 2011

Ten szablon z drutu gdzieś u nas jest nawet zalinkowany na Forum. Sfotografowałam go w ogrodzie u naszej klientki. Ten artykuł jest pierwszy z cyklu o topiarach. Będą niebawem kolejne i nowe, atrakcyjne zdjęcia. Ja także lubię topiary i pracę przy ich tworzeniu, bo w moim ogrodzie rośnie dużo form strzyżonych.

Richie 22:41, 22 gru 2011

Piękne te topiary,zachwycają kształtami i precyzją cięca ,prawdziwe dzieła sztuki,które pobudzają wyobraznię.Coś co lubię i zachęcam do ich tworzenia w ogrodach.

Karolina PP 10:17, 30 gru 2011

Cuda:) Czy możecie (może być na priv) podać adresy/kontakty do szkółek, w których można kupić (chętnie wysyłkowo/przez internet-strona z fotografiami?) strzyżone cisy? U nas nie do dostania, tak samo jak starsze egzemplarze.. interesuje mnie stożek, kula, kula na pniu, mieszkam koło Łodzi. dziękuję!

Danuta Młoźniak 11:05, 30 gru 2011

W Zgierzu widziałam późną jesienią kule na pniu z cisa i to w całkiem dobrej cenie. Trzeba popytać w centrach ogrodniczych. Wtedy sprowadzą na zamówienie.

Karolina PP 14:27, 30 gru 2011

Dzięki, Danusiu! Masz na myśli Tracza? A pod Warszawą (w Warszawie) gdzie? Jeśli możesz, chętnie się dowiem - priv? Pozdrawiam!

Danuta Młoźniak 17:14, 09 sty 2012

W Polsce nie spotkałam szkółek specjalizujących się wyłącznie w topiarach, stąd wielkie trudności z nabyciem ciekawych okazów z cisa i bukszpanu. Opieram się głównie na importowanych okazach.